Müellif, tasavvuf ehlinde bulunmasý gereken ahlakî meziyetleri þöyle sýralayýp izah etmiþtir:
1. Tevazu
Her davete icabet, hediye kabulü, selam verme-selam alma.
Kendinde bir deðer görmeme, hakký her kimden olursa olsun kabul etme, herkesi kendinden hayýrlý görme.
Böbürlenerek yürümeme.
Zillet ve meskenete düþmek, uygun deðildir.
2. Ýnsanlara Yumuþak Davranmak
Halkýn arasýna karýþýp ezalarýna sabýr, uzletten daha hayýrlýdýr. Öfkeyi yutma, af ve safv/hoþ görme memduhdur/övülen bir davranýþtýr.
Yumuþaklýk, hayýrdan/iyilikten nasibdârlýk demektir.
3. Ýsar
Kendileri muhtaç iken baþkalarýný kendilerine tercih edenler.
Kendisini, mülkün emanetçisi görenin isarý en saðlýklý isardýr.
Huzeyfetü’l-Adevî’nin Yermük’teki su hadisesi, Ebu Talha ve misafiri Sa’d b. Rebi ve Abdurrahman b. Avf kardeþliði.
Cömertlik, buhl/cimrilik ile kazanýlýr.
4. Afv ve Müsamaha
Ýhsan, sana kötülük yapana iyilik yapmandýr. Ýnsan; güneþ, rüzgâr ve yaðmur gibi umumidir.
5. Güler Yüzlülük ve Tatlý Dillilik
Güler yüzlülük, tebessüm, sadakadýr.
Mü’minin kalbinin aydýnlýðý yüzüne vurur.
Sevinç ve neþe Allah için ve O’ndan (c.c) ötürüdür.
6. Þakalaþma ve Yumuþak Muamele
Sûfiyye ahlakýndandýr.
Rasûlullâh (s.a.s) latife ve þaka yapardý.
Mübtedilerin çokça þakalaþmalarý uygun olmaz. Ýþin içine nefs karýþabilir.
Ýnsanlarý rahatlatmak için þaka yapýlsa da, halvette ciddiyet esastýr.
Mizah bast ve recâdan ileri gelir.
7. Yapmacýk Davranýþlarý Terk Etmek
Tekellüf, nefsin arzusu üzere insanlara gösteriþ olsun diye yapýlan yapmacýk hareketlerdir.
Ýkram ederken dahi tekellüften uzaklaþmak, peygamberâne ahlaktýr.
Ziyaretçiye elde olaný, davetliye elden geleni ikram etmek esastýr.
8. Mal Biriktirmeyi Terk Etmek
Rasûlullâh (s.a.s) ertesi gün için evde bir þey býrakmaz ve býraktýrmazlar.
Sûfiler, Cenâb-ý Hakk’ýn hazinelerini deniz gibi (tükenmez) bilir.
Allah’a (c.c) kuþlar gibi tevekkül içinde olmak.
9. Aza Kanaat Etmek
Kanaat, rýzadan kaynaklanýr. Þerefi artýrýr. Fitnelerden korur. O, tükenmez hazinedir. Az malýn þükrü daha kolaydýr.
10. Münakaþa ve Cedelden Uzaklaþmak
Hakký söylemenin dýþýnda cedel ve münakaþadan uzaklaþma.
Nefisten gelen öfkeye, kalbi hilm/yumuþak huyluluk gösterme
Öfke anýnda nefsi itham etme, pozisyon deðiþtirme.
Öfke ve normal halde hükmetmek ancak nefsini dizginleyebileceklerin iþidir.
11. Ýnsanlarý Sevmek ve Onlarla Ýyi Geçinmek
Mü’mine merhamet, kardeþlik.
Geçinemeyen ve geçinilemeyende hayýr yoktur.
Ýyi kimselerle ülfet ve ünsiyyet kalbe inþirah verir.
Sevgi ile itaat, korkarak itaatten daha faziletlidir.
Allah’ýn (c.c) sevdikleriyle beraberlik O’nun (c.c) sevgisine götürür.
12. Ýyilik Yapana Teþekkür ve Dua
Sûfinin, hakkýn varlýðýný kabulü, Hakk’ýn vücudunu perdelemez, O (c.c) her þeyi açýk seçik görür.
Nimete hamd/övgü, nimetten daha deðerlidir.
Sûfinin teþekkürü, teþekkülün kemalinden, inanç nimetini Allah’tan (c.c) görmelerindendir.
13. Makamý Müslümanlara Hizmet Ýçin Kullanmak
Makamý hizmet için isteyenler, ölmeden evvel ölenler içindir. Nefsin hilelerinden emin olmayanýn fitnesinden korkulur.
Bilgisizlikle insanlara zarar vermemek.
Ýnsanlarýn cehaletine sabretmek.
Ýnsanlarýn ellerindekilere talip olmamak, kendi elindekini onlar için harcamak, riyâsete liyakat için gerekli þartlardýr.
Sühreverdî, Avârifu’l-Ma‘ârif, 30. Bölüm
