İnsanın Manevî Yapısı ile İlgili Sorular

Tasavvuf Kültür Sanat / Tasavvuf Yazıları

Tasavvufta ruhtan sıkça bahsedilir: “Sana ruhtan sorarlar. De ki: Ruh Rabb´imin emrindendir. Size ilimden pek az şey verilmiştir.”(İsrâ, 17/85)ayetine rağmen bu bilgiler nereden çıkmıştır?

 
Tasavvufta ruhtan çok bahsedilmesinin sebebi, tasavvufun insanın ruhî boyutu ve manevî tarafı ile ilgilenmesidir. “Ben Âdem´in yaratılışını tamamladığımda ona ruhumdan üfürdüm.” buyrulmuştur. Bedeni toprak ve sudan olan insanın ruhu, ilahî kaynaklı olduğundan insanlar tarafından merak edilmiş, soru ve araştırma konusu yapılmıştır.
 
Asr-ı saadetteki Yahudilerin Hz. Peygamber (s.a.v)´e “ruhun ne olduğunu” sormaları üzerine inen ayette ruhun “Rabb´ın emrinden” oluşunun beyan edilmesi, aslında ruhun özelliği hakkında bir ipucudur. Ruh, insanın halife oluşuyla izah edilebilir. Halife, kendisini istihlaf edenin özelliklerine sahiptir. Çünkü O´nun adına birtakım görevler üstlenecektir. İşte insan, “imaret/yönetim ve idare” özelliği taşıyan ruhuyla yeryüzünde Allah adına birtakım sorumluluklar üstlenmiş bulunmaktadır. Ruh hakkında “çok az bilgi verilmesinin” beyan edilmesi, ruh konusunun önemi ve büyüklüğüne göre bilginin çok az oluşunu belirtmek içindir. Tasavvufta ruh ile ilgili verilen bilgiler ise genellikle ruhun tezahürleri ve özellikleri ile ilgilidir. Doğrudan ruhun kendisiyle ilgili değildir.
 
 
 
Nefsin mertebeleri ve özellikleri nelerdir?
 
Nefs, ruhun bedene girdikten sonraki halinin adıdır. Bedene hapsolan ruh, kirlenmiş ve asıl vatanından uzaklaşmıştır. Onun bu âlemden asıl vatanına dönmek üzere izlediği seyr u sülûk ve manevî yükselişteki mertebeleri değişik şekillerde tasnif edilmiştir. Bazıları üçlü, bazıları beşli, bazıları yedili tasnifler yapmıştır. En yaygın olan yedili tasniftir: Emmâre, levvâme, mülhime, mutmeinne, râziye, marziyye ve kâmile.
 
Nefs-i Emmâre:Münker ve günah olan şeyleri işlemeyi teşvik ve emreden nefstir. Kur´an´daki: “Çünkü nefs, kötülüğü şiddetle emreder.” ayet-i kerimesi nefsin bu makamına işaret eder.
 
Nefs-i emmare mertebesinde bulunan sâlik iyilik işlemez, kötülüklerden kaçmaz; ancak kötülüğün zuhurundan pişmanlık duyar. Fakat bu nedamet onun davranışlarını etkilemez. Bu sıfatla muttasıf olan nefs, hevasına fazlaca düşkündür. Bu mertebedeki sâlikin zikri “lâ ilâhe illallâh”, seyri “seyri ilallâh”tır.
 
Nef-i Levvâme:Yaptığı kötülüklerin akabinde zaman zaman pişmanlık duyan, sahibini münkere mülazemetten dolayı ayıplayan ve tevbeye temayül gösteren nefstir. Adını Kur´an´daki: “Levvame (pişmankar) nefse andolsun.” ayetinden alır. Zikri, Allah lafza-i celâli, seyri “seyrilillâh”tır. Bu makamda muhabbetullah hâsıl olur.
 
Nefs-i Mülhime:  İlham ve keşfe mazhar olmaya başlayan, neyin hayır, neyin şerr olduğunu idrak edebilme melekesine sahip, şehvet isteklerine karşı kısmen direnme gücü bulunan nefstir. Adını: “Andolsun nefse isyanını ve itaatini ilham edene!” ayetinden alır. Bu mertebede zikir “Hû”, seyr “seyralellâh”tır.
 
 
Nefs-i Mutmeinne:Kötü ve çirkin sıfatlardan kurtulup güzel ahlak ile hemhal olan nefstir. Bu nefs, Cenâb-ı Hakk´ın tevfik ve inayetiyle sekinet ve yakîne mazhar olarak ıztıraplardan kurtulur. Bu makamda beşeriyet fena bulup Nur-i Muhammedî zuhur ettiğinden nefs, hitab-ı ilahiye mazhar olur: “Ey itminana ermiş itaatkâr nefs!” bu makamın zikri “Hakk” ismidir. Seyri “seyr maallâah”tır.
 
Nefs-i Raziye:Kendisi hakkında tecelli eden kaza hükümlerine tereddütsüz teslim olup rıza gösteren nefsin makamıdır. Bu makam, sâlikin esrar-ı ilahiyyeye muttali olduğu makamdır. Zikir “Hay” ismidir. Seyr “seyr fillah” tır. Kur´an´daki: “Dön Rabb´ına, sen O´ndan razı olarak.” ayeti bu makama işarettir.
 
Nefs-i Merziyye:Allah ile kul arasında rızanın müşterek bir vasıf olduğu, kulun Allah´tan, Allah´ın kuldan razı olduğu makamdır. Yukarıda geçen ayetin devamı olan: “Rabb´ın da senden razı olarak” ifadesi bunu göstermektedir. Bu makamda zikir “Kayyum” ismi, seyr “seyr ‘anillâh”tır.
 
Nefs-i Kâmile:Bu makamda sâlik, bütün marifet makamlarını kazanarak irşad mevkiine yükselir. Bu makam vehbîdir. Zikri “ya Kahhâr!” ismi, seyri “seyr billâh”tır.
 
 
 
İnsan kendi başına nefsin mertebelerini aşabilir mi?
 
Sufiler tarafından değişik şekillerde yapılan nefs makamlarına ait tasnifler genellikle itibarîdir. Bu bakımdan bunları insanın kendi başına aşması mümkün değildir. Mutlaka başında bir mürşid bulunmalıdır. Ayrıca yapılan bu tasnif çok kesin hatlarla birbirinden ayrılmış matematiksel bir tasnif değildir.  Zaman zaman tedahüller olabilir. Ayrıca “mülhime” makamı, nefsin ilhama mazhar olduğu makamdır. Bu makam ancak ehliyetli ve liyakatli mürşidler marifetiyle aşılabilir. İlham almaya başlayan nefsin sahibi, ucb benliğe kapılabilir. Kendini “erdim” sanabilir. Böyle durumlar da “mezlaka-i akdâm” denilen ayak kaymalarına sebebiyet verebilir.
 
 
 
Nefs-i emmâreden kurtulmak için ne yapmalıyız?
 
Nefs-i emâre, daima kötülük sayılan şeylere ilgi duyan ve sahibini o tür şeylere sevk eden nefstir. Üstelik bu nefis, yaptığı kötülüklerden pişmanlık da duymaz. Bu konumda olan bir nefsi, şeriata riayet ve mutedil bir riyazatla terbiye etmeye çalışmak lazımdır. Bu bir irade eğitimidir. Nefsin hoşlandıklarını geri bırakarak onun her istediğini yapmak yerine, ona aklın ve şeriatın emirlerini yaptırmaya çalışmak gerekir.
 
Nefs, genellikle çocuğa benzetilir. Çocuğunu sütten kesmek isteyen anne nasıl çocuğuna direnir ve bu direnmede iradesini ortaya koyar ve böylece muvaffak olursa, nefs-i emmâre ile başa çıkmak için de sağlam bir irade ortaya koymak ve şeriat ölçüleri içinde mücahede etmek lazımdır.
 
 
Kaynak: 300 Sorufa Tasavvufi Hayat, Prof. Dr. Hasan Kamil YILMAZ
Paylaşım :
Mail Yazdır Yorum Yaz 0 Yorum
07-03-2017 20:58 - 1264 Okunma
Diğer Başlıklar
Allah Teâlâ Bir Kulu Sevdiği Zaman Allah Sevgisi - Dr. Durak PUSMAZ
Tasavvufi Açıdan Oruç Tasarrufta Bulunmak
Günaha Girme(k) Prof. Dr. Mustafa KARA Ömür kervanının kalkmak üzere olduğunu haber veren çanlarının seslerini duymuyor musun?
İnsanın Manevî Yapısı ile İlgili Sorular II. Abdulhamid Han´ın Tasavvufi Yaşantısı ve Meşayihle İlişkileri
Tasavvuf ve Tarikatlarla İlgili Fetvalar Allah, İnsanı, Can Kuşu Kafesinin Demirden Olmasından Korusun (c.11. 568)
Mürşidi Tanımaya Dair Neye Yönelirsen Sen Osun
El Fakr-u Fahri O'na yakın olmak için vesile arayın
Aşk Önce Sevilene Sonra Sevene Düşermiş İsmail Rûmî Kadirî Âsitânesi - Mustafa ÖZDAMAR
Çağların Psikiyatristi: ´´Tasavvuf´´ Dr. Zafer Tortum Hanyalı Nuri Osman Divanı’nda Şeriat, Tarîkat, Hakîkat, Ma‘rifet - Edebali Karabıyık
Kişi Noksanını Bilmek Gibi İrfan Olmaz - Dr. Durak PUSMAZ Nefsin Kötü Hasletlerinden Haset
Tasavvuf Yoluna Girmek İstiyorum
İletişim
Bizimle [email protected] adresine mail atarak iletişim kurabilirsiniz.
Mustafa Hayri Efendi Hz.
"Evlatlarım, yana yakıla Cenab-ı Hakk'ı zikredelim" buyuran MUSTAFA HAYRİ EFENDİ HZ.nin gönlünden, dilinden İLAHİLERİ ve SOHBETLERİNİ sitemizden dinleyebilirsiniz.
İtikâfın Mahiyeti, Nevileri ve Teşriî Hikmeti
Kudüs Davası Yalnız Değildir.
Bir Gün Gelecek - Abdullah DEMİRCİOĞLU
Mezhepler Dinin Kalesidir
Millet İradesine kast eden darbe teşebbüsünü kınıyoruz!
Doğru Söylediyse Kurtuldu
Emaneti Yüklenmek, Abdullah Demircioğlu (İFEG Rektörü)
Beşeriyetin İhtiyaçları; İlim ve K. Kerîm, Abdullah DEMİRCİOĞLU
Duymak ve Dinlemek… Ayşe DEMİRCİOĞLU
Hz. Peygamber, Barış ve Savaş
Tilavet Secdesi 09.11.2018
Hz.İbrahim´in (as) Duası 09.11.2018
İslamitische Faculteit van Europa - Hadis Dersi 11.11.2018
[ Daha Fazlası ]
Tüm hakları saklıdır 2012 ® MURİDAN
Ana Sayfa Biz Kimiz ? İletişim
Yazılım : Networkbil.net