Kâdirî Tâcı ve Kâdirî Gülü’nde Tezahür Eden Mânevî Yolculuk

Bismillâhirrahmânirrâhîm

Tasavvuf medeniyetimizde dergâhlar ve tekkeler, insanı hamlıktan kemale erdiren mânevî irfan mektepleridir. Bu mektebin nişanesi olan kisve, tâc ve remizler ise yalnızca birer süs unsuru değildir. Her biri, sâlikin seyr ü sülûk yolculuğunu, edep ve irfanını, kulluk şuurunu hatırlatan derin sembolik mânâlar taşır.

Bu mânevî sembollerin müstesna örneklerinden biri de Kâdiriyye yolunun tâc-ı şerîfi ve üzerinde yahut müstakil olarak görülen Kâdirî gülüdür. Bu remizlere, İstanbul'daki tarihî Kâdirî dergâhlarında ve meşâyih kabir taşlarında da rastlanmaktadır.

Kâdirî Gülü ve Tâc-ı Şerîf’in Hikmeti

Kâdiriyye yolunun remzî unsurlarından olan tâc-ı şerîf ve Kâdirî gülü, Pîrimiz Seyyid Abdülkâdir-i Geylânî Hazretleri'nin (k.s.) mânevî mirasını ve tasavvuf yolunun temel hakikatlerini hatırlatan semboller olarak değerlendirilmiştir.

Kâdirî gülünün dikkat çekici hususiyetlerinden biri, 18 dilimli veya köşeli olarak tasvir edilen şeklidir. Bu 18 sayısı, Kâdirî geleneğinde “Hay” ism-i şerifiyle ilişkilendirilir. Gülün on sekizli yapısı, hayatın ve diriliğin hakikî kaynağı olan Cenâb-ı Hakk'ın el-Hayy ism-i şerifini hatırlatan bir remiz olarak anlaşılabilir.

Buradaki 18 sayısını "on sekiz makam" olarak yorumlayanlar vardır fakat doğrudan “on sekiz makam” şeklinde kesin bir tasnife bağlamak yerine, Hay ism-i şerifiyle olan sembolik münasebeti esas almak daha isabetlidir.

Gülün kendisi ise İslâm irfanında ve tasavvuf geleneğinde muhabbetin, güzelliğin ve gönül inceliğinin müstesna sembollerinden biridir. Bilhassa gül, Fahr-i Kâinat Efendimiz'e (s.a.v.) duyulan derin muhabbeti ve O'nun remzî güzelliğini hatırlatan bir sembol olarak gönüllerde yer etmiştir.

Bu bakımdan Kâdirî gülüne bakmak, sadece bir şekle bakmak değil; zikirle dirilen gönlü, muhabbetle açılan kalbi ve Allah yolunda yürüyen sâliki hatırlamak olarak da değerlendirilebilir.

Şeriat, Tarikat, Hakikat ve Marifet

Tasavvuf yolunun esasları, birbirinden kopuk merhaleler değil; birbirini tamamlayan bir bütünlük içerisinde anlaşılmalıdır.

Şeriat, kulluğun zâhirî ölçüsüdür. Allah Teâlâ'nın emir ve nehiylerine riayet etmek, helâl ve haram hassasiyetini korumak, ibadet ve muamelâtı dinin hükümlerine uygun şekilde yaşamaktır. Şeriat, mânevî yolculuğun temeli ve muhafızıdır.

Tarikat, bu esaslar üzerinde insanın nefsini terbiye etmesi, kalbini mâsivâdan temizlemeye gayret etmesi, zikir, murakabe, edep ve ihlâs ile mânevî bir yolculuğa koyulmasıdır.

Hakikat, kulun eşyanın ve nefsin ötesindeki ilâhî hakikatleri idrak etmeye yönelmesi; sözden hâle, bilgiden şuhûda doğru derinleşen mânevî idraki ifade eder.

Marifet ise Cenâb-ı Hakk'ı, O'nun bildirdiği ölçüler içerisinde kalben tanıma ve O'na karşı kulluk şuurunun derinleşmesi; ilmin irfana, irfanın hâle dönüşmesi olarak anlaşılabilir.

Bunların hiçbiri birbirinden bağımsız düşünülemez. Şeriatsız tarikat, temelsiz bir bina gibidir. Tarikatın terbiyesi olmadan hakikat iddiası ise nefsin arzusuna dönüşebilir. Hakikat ve marifet de şeriatın sınırlarını aşan bir anlayış olarak değil, onun özüne nüfuz eden mânevî idrakler olarak değerlendirilmelidir.

Kâdirî Yolunda Zâhir ve Bâtının Birlikteliği

Kâdirî-Hâlisî yolunun meşâyıhından muhterem Abdullah Demircioğlu Efendi Hazretleri, sohbet ve irşadlarında şeriatın ölçülerine bağlılığın ve mânevî terbiyenin birbirinden ayrı düşünülemeyeceğine bilhassa dikkat çekmektedir.

Bu anlayışta sâlik, önce Şeriat gemisine biner; Tarikat denizinde edep, zikir ve mücahede ile yol alır. Yolculuğun maksadı ise Hakikat ve Marifet ufkunda kulluğun şuuruna ermektir.

Zira tasavvuf, şeriatın alternatifi değil; onun ruhuna nüfuz ederek ihlâs, ihsan ve güzel kulluk ufkuna yönelen bir terbiye yoludur.

Mürşid-i kâmilin rehberliği de bu yolculukta sâlike edebi, zikri, nefis muhasebesini ve kulluk şuurunu öğretmek; onu zâhir ile bâtın, ilim ile irfan, amel ile hâl arasında bir dengeye ulaştırmaktır.

Bu sebeple Kâdirî gülünün merkezinde görülen remizler, yalnızca şekil ve süsten ibaret görülmemelidir. Onlar, gönlü diri tutan zikri, muhabbeti, edebi ve kulluk şuurunu hatırlatan işaretler olarak okunmalıdır.

İnsan, zâhirî ilim ile bâtınî terbiyeyi birleştirdiğinde; yani iki kanatlı bir kuş misali ilim ve irfanı, şeriat ve hakikati birlikte taşıdığında mânevî yolculuğunda daha sahih ve dengeli bir istikamet bulur.

Gönül zikirle dirilir, edep ile korunur, muhabbetle güzelleşir ve kullukla kemale doğru yürür.

Kâdirî gülü bu mânâda, insanın kendisine ve nefsine değil; Rabbine yönelişini hatırlatan zarif bir remizdir.

Cenâb-ı Hak bizleri, Kâdirî gülünün remzî mânâsında tecelli eden zikir, muhabbet, edep ve kulluk şuurundan nasibdâr eylesin.

Şeriat-ı Garrâ'nın izinden ayırmasın; nefsimizin karanlığından gönlümüzü muhafaza buyursun. Mürşid-i kâmillerin rehberliğinde ilim ve irfanımızı, zâhir ve bâtınımızı, amel ve hâlimizi birbirinden ayırmadan hakikat ve marifet ufkuna doğru yürüyebilmeyi bizlere lütfetsin.

Pîrimiz Seyyid Abdülkâdir-i Geylânî Hazretleri'nin (k.s.) himmet ve şefaat-i mâneviyyesinden, büyüklerimizin feyz ve bereketinden bizleri mahrum eylemesin.

Uhuvvetimizi ve muhabbetimizi daim, feyzimizi bol eylesin.

Hû ile...