Zamanı Aşan Ölçü: Aileden Dijital Dünyaya Mahremiyet ve Sorumluluklarımız
İslamiyet, bireyin onurunu, ailenin kutsiyetini ve toplumsal ahlakı korumak adına mahremiyete büyük bir önem verir. Toplum içerisindeki mahremiyet kuralları; bakışların denetlenmesi, giyim kuşamda ölçülü olunması, başkalarının özel hayatına saygı gösterilmesi (tecessüs yasağı) ve evlere giriş çıkış adabı (isti'zan) gibi temel sütunlara dayanır.
Bu kuralları ve onları emreden ayet ile hadis-i şerifleri şu şekilde sıralayabiliriz:
1. Bakışların ve İffetin Korunması (Göz Mahremiyeti)
Toplum içinde kadının da erkeğin de harama bakmaktan kaçınması, mahremiyetin ilk ve en önemli kalkanıdır.
Ayet-i Kerime (Nûr Suresi, 30-31. Ayetler):
"Mümin erkeklere söyle, gözlerini haramdan sakınsınlar ve iffetlerini korusunlar... Mümin kadınlara da söyle, gözlerini haramdan sakınsınlar ve iffetlerini korusunlar..."
Hadis-i Şerif:
Peygamber Efendimiz (s.a.v.) Hz. Ali’ye hitaben ansızın meydana gelen ilk bakıştan sonrasını sürdürmemeyi şöyle emretmiştir:
"Ey Ali! Bakışına bakış ekleme (peş peşe bakma). Çünkü ilk bakış senin hakkındır (günahı yoktur), fakat sonraki bakış senin hakkın değildir." (Tirmizî, Edeb 28)
2. Evlere Giriş Adabı ve İzin İsteme (İsti'zan)
Bir başkasının evine, odasına veya özel alanına doğrudan dalmamak, mutlaka izin istemek toplumsal huzurun anahtarıdır.
Ayet-i Kerime (Nûr Suresi, 27. Ayet):
"Ey iman edenler! Kendi evlerinizden başka evlere, geldiğinizi fark ettirip (izin alıp) ev halkına selam vermeden girmeyin. Bu sizin için daha hayırlıdır; herhalde düşünüp anlarsınız."
Hadis-i Şerif:
"İzin istemek, gözün (evdeki mahrem şeyleri) görmemesi için şart kılınmıştır." (Buhârî, İsti’zân 11)
3. Gizlilikleri Araştırmama ve Casusluk Yasağı (Tecessüs)
İnsanların kusurlarını, gizli hallerini ve toplum içinde paylaşmadıkları özel hayatlarını merak edip araştırmamak İslam'ın kesin emridir.
Ayet-i Kerime (Hucurât Suresi, 12. Ayet):
"Ey iman edenler! Zannın çoğundan kaçının... Birbirinizin kusurlarını ve gizli hallerini araştırmayın (tecessüs etmeyin)..."
Hadis-i Şerif:
"Müslümanların kusurlarını, gizli hallerini araştırmayın. Kim Müslümanların gizli hallerini araştırırsa, Allah da onun gizli hallerini ortaya çıkarır..." (Ebû Dâvûd, Edeb 35)
4. Karşı Cinsle İlişkilerde Ölçü (Halvet Yasağı)
Toplum içinde veya kapalı alanlarda, aralarında nikah bağı veya kan bağı (mahremlik) olmayan bir erkek ve kadının, başkalarının giremeyeceği şekilde baş başa kalması sınırlandırılmıştır.
Hadis-i Şerif:
"Bir erkek, yanında mahremi (eşi veya akrabası) bulunmayan bir kadınla kesinlikle baş başa kalmasın!" (Buhârî, Nikâh 111; Müslim, Hacc 424)
5. Ekran ve Klavye Mahremiyeti (Dijital Tecessüs)
Sosyal medya, internet ve akıllı telefonlar hayatımıza girmiş olsa da İslam’ın belirlediği sınırları ortadan kaldırmaz. Kul hakkı ve mahremiyet, dijital dünyada da aynen devam eder.
Dijital Tecessüs (Stalking) Yasağı:
Bir kimsenin sosyal medyadaki gizli hesaplarını kurcalamak, şifrelerini ele geçirmeye çalışmak veya rızası dışında özel yazışmalarını, fotoğraflarını okuyup/yaymak doğrudan Hucurât Suresi 12. ayetteki "Birbirinizin kusurlarını ve gizli hallerini araştırmayın" emrinin ihlalidir.
Ekran Dikizleme ve İzin İsteme:
Toplu taşımada, kafede veya evde bir başkasının telefon ekranına, gelen mesajlarına izinsiz bakmak, göz mahremiyetini çiğnemektir.
Ayet-i Kerime (Mü'min Suresi, 19. Ayet):
"Allah, gözlerin haince bakışını (bakılması yasak olan şeylere gizlice bakmayı) ve kalplerin gizlediği her şeyi bilir."
Hadis-i Şerif (Siber Zorbalık ve Gıybet):
Sosyal medyada insanların açıklarını arayıp bunları paylaşarak linç kültürü oluşturmak, Peygamber Efendimiz’in (s.a.v.) şu uyarısının kapsamına girer:
"Gıybetten sakının... Gıybet; din kardeşini onun hoşlanmayacağı bir şekilde anmandır. Eğer söylediğin şey kardeşinde varsa onun gıybetini yapmış olursun, eğer yoksa ona iftira etmiş olursun." (Müslim, Birr 70)
(Bu durum klavyeyle yapıldığında, saniyeler içinde binlerce kişiye ulaşarak kul hakkını katlar).
Kendi Mahremiyetini Dijitalde Korumak:
Müslümanın sadece başkasının mahremiyetine değil, kendi ailesinin mahremiyetine de dijitalde saygı göstermesi gerekir. Evinin içini, eşini, çocuklarını, yiyip içtiklerini "beğeni" uğruna sürekli teşhir etmek, İslam'ın iffet, hayâ ve nazar konusundaki hassasiyetleriyle çelişir.
